KẺ SĨ KINH BẮC

Hồ Hoàng

Kinh Bắc có hai người con kiệt xuất, cùng thời nhưng cuộc đời đầy tai ương bất trắc. Có thể hai người này là hai vết khắc sâu đậm của văn hóa Việt Nam hiện đại. Nghiệt ngã thay, cả hai ông đều là nạn nhân của những gì các ông theo đuổi; bị truy đuổi đến tận cùng bởi tài năng xuất chúng; bởi trung thành với chính mình. Cuối đời các ông đều được tặng thưởng những phần thưởng cao quý: Trần Đức Thảo được truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học xã hội, Hoàng Cầm được giải thưởng nhà nước về Văn học Nghệ thuật.

1.Triết gia Trần Đức Thảo. Với con người này, mình chưa được tiếp cận nhiều với những gì ông viết vì sách của ông rất ít phổ biến mà chắc có phổ biến mình cũng rất khó tiếp cận bởi lĩnh vực nghiên cứu của ông không phải giành cho tất cả mọi người. Chỉ biết được cuộc đời đầy cay đắng của ông qua những gì người ta viết về ông.

Giáo sư Văn học Nguyễn Đình Chú đã đánh giá về ông: “là một lưu học sinh đã làm vẻ vang cho tổ quốc trên đất Pháp với tấm bằng thủ khoa thạc sĩ triết học đến nay chưa có người thứ hai; là triết gia duy nhất của Việt Nam trên trường quốc tế với những hành động, tác phẩm nổi trội, có ý nghĩa phát triển chủ nghĩa Mác theo hướng “duy vật biện chứng nhân bản” và người khai sinh bộ môn Lịch sử tư tưởng triết học cho giáo dục Việt Nam.”

Giáo sư Trần văn Giàu khẳng định: “Ở Việt nam, người duy nhất được là nhà Triết học, chỉ có Trần Đức Thảo thôi”. Nhà văn hóa Bùi Nam Sơn cho rằng: “Đó là một trong những người Việt hiếm hoi được học hành đến nơi đến chốn về triết học và cho thấy người Việt mình cũng có thể tiếp cận rất gần với triết học thế giới”.

Sinh năm 1917, học sinh trường Trung học Pháp nổi tiếng nhất Đông dương Albert Sarraut. Đạt giải nhì cuộc thi Triết học các trường Trung học toàn quốc Pháp. Nhận học bổng phủ Toàn quyền Đông Dương học tại Pari. Đậu thủ khoa Thạc sĩ triết học thành người Việt Nam đầu tiên và duy nhất đậu Thạc sĩ Triết học tại Pháp.

Là một học giả được đào tạo bài bản của nền giáo dục hàng đầu thế giới, lại rất có tiếng tăm hứa hẹn một tương lai sán lạn của ông trên đất Pháp. Tham gia Hội nghị Fontainebleau, Bác Hồ đã tìm gặp và đề nghị Trần Đức Thảo về nước phục vụ cách mạng, năm 1952, ông đã xung phong về chiến khu Việt Bắc tham gia kháng chiến.

Năm 1955 ông trở thành Giáo sư Triết học và Phó Giám đốc đại học Văn khoa Hà Nội, Chủ nhiệm khoa Lịch sử Đại học Tổng hợp Hà Nội.

ĐẶC KHU VÀ TIẾNG KÊU CỦA NHÂN DÂN

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều

THƯ NGỎ GỬI CÁC VỊ ĐB QUỐC HỘI

Kính thưa các vị,

Trong những ngày này, quanh chúng ta đang vang tiếng kêu của nhân dân về một mối đe dọa mà nhân dân đang cảm thấy và nhìn thấy. Đó là mối đe dọa từ cái tên “ đặc khu”. Trong suy nghĩ đơn giản của tôi, đặc khu không phải tạo ra bất cứ điều gì gọi là sự đe dọa. Nhưng ai là người thuê đặc khu ấy trong một thời gian quá dài mới là kẻ làm ra sự đe dọa. Và trong suy nghĩ có thể là thiển cận của mình, tôi nghĩ “đặc khu” không phải là con đường duy nhất làm cho một đất nước phát triển và giàu có. Rất nhiều quốc gia giàu có trên thế giới không phải dùng phương án gọi là đặc khu mà họ đã phát triển đất nước rực rỡ. Hơn nữa, người sẽ thuê 3 đặc khu ở những vị trí rất đặc biệt và quan trọng có nguy cơ là Trung Quốc. Và chính vì người sẽ thuê 3 vị trí chiến lược của Việt Nam là Trung Quốc nên tiếng kêu của người dân mới vang lên khẩn thiết như vậy.

Trước hết, tôi muốn các vị hiểu một điều quan trọng là tiếng kêu của nhân dân xuất phát từ đâu ?

Từ cảm giác của nhân dân về sự bất an

Từ linh cảm của nhân dân về những bất trắc

Từ trí tuệ của dân dân là trí thức, văn nghệ sỹ, các nhà kinh tế học, các doanh nhân chân chính...

Từ kinh nghiệm và sự thật lịch sử của một dân tộc chống ngoại bang

Từ trách nhiệm và lương tâm của nhân dân đối với vận mệnh tương lai của đất nước.

Kính thưa các vị,

TRƯỚC KHI QUỐC HỘI BẤM NÚT VỀ LUẬT ĐẶC KHU

Tạ Duy Anh:

TNc; Tôi phải nói ngay những ý kiến phản biện là thể hiện tinh thần công dân, đừng nghĩ họ là diễn biến thù địch. "Trung ngôn nghịch nhĩ", hãy lắng nghe. Trang nhà xin giới thiệu ý kiến của nhà văn Tạ Duy Anh.

Có thể trên thực tế Quốc hội dưới sự lãnh đạo của đảng đã bấm nút về Luật Đặc khu rồi, hoặc ai không định bấm rồi sẽ phải bấm (như biểu quyết sáp nhập Hà Tây vào với Thủ đô) nhưng tôi vẫn kiên nhẫn nói thêm với các vị đôi điều.
Các vị đã từng cho phép thành lập những Tập đoàn kinh tế nhà nước, với lý lẽ để tạo nhiều quả đấm thép đưa nước ta bắt kịp Hàn Quốc. Khi đó ai nói khác đi là bị dọa “Bộ chính trị đã đồng ý”. Giờ thì nhìn đấy, mô hình Tập đoàn kinh tế là thảm họa chưa có lối thoát cho đất nước, là nơi công nghệ rác thải của Trung Quốc làm mưa làm gió trên lưng người dân Việt. Và thay vì mau mau sánh kịp Hàn Quốc, chúng ta tụt lại so với họ thêm một quãng dài miên man.
Các vị đã từng cho phép khai thác Bô-xít ở Tây Nguyên cũng với lý lẽ để tạo nguồn thu cho ngân sách và tăng trưởng quốc gia. Khi đó giới trí thức ra sức can ngăn, đều bị quý vị bỏ ngoài tai còn người can ngăn thì bị coi là phá hoại, là thế lực thù địch. Trong Quốc hội nếu có ai nói khác đi là bị dọa “Bộ chính trị đã đồng ý”. Giờ thì các vị đã thấy trắng mắt ra chưa? Lỗ nặng chưa phải là thảm họa đáng sợ nhất. Môi trường bị tàn phá tan nát chưa phải là thảm họa kinh khủng nhất. Hãy hình dung mấy chục năm các cơ sở của Trung Quốc không làm kinh tế, mà chuẩn bị cho việc to lớn hơn là thôn tính lãnh thổ, thì điều gì xảy ra hẳn các vị có thể hình dung, mặc dù thực lòng tôi nghi ngờ lòng yêu nước và trí tuệ của đa số quý vị.
Các vị đã từng cho phép khu công nghiệp Fomosa, tập đoàn kinh tế bị xua đuổi khắp nơi vì gây ô nhiễm vào tọa chiếm vùng xung yếu về an ninh của bờ biển Hà Tĩnh, với thời hạn tới 70 năm, cũng vẫn với lý lẽ để tạo cú huých cho tăng trưởng kinh tế, tạo bức tranh sáng cho đầu tư nước ngoài, vực dậy một vùng nghèo đói và nào là đánh thức tiềm năng…Giờ thì quý vị thấy hậu quả đã nhãn tiền. Tôi dám đảm bảo, thứ mà Fomosa tạo ra cho đất nước chúng ta, chỉ bằng một phần rất nhỏ thứ mà nó làm mất đi của đất nước. Đấy là chưa kể, trong 70 năm dài dằng dặc, sẽ còn bao nhiêu sự cố kinh hoàng như đã xảy ra, đi kèm sẽ là những cuộc nổi loạn không ai dám nói trước có thể kiểm soát của ngư dân. 

CHUYỆN 10 NĂM TRƯỚC

Xuân Ba

Chuyện về nhà báo bị bắt,

nhà thơ bị giam và ông tướng bị khởi tố

Những ngày thường tháng 5 năm Tý ( 2008) đã không thường đã cháy lên ( chữ của nhà văn Xuân Cang) bởi ba nhân vật của tháng, nhà thơ nhà báo Nguyễn Việt Chiến ( Báo Thanh Niên), nhà báo Nguyễn Văn Hải ( Báo Tuổi trẻ) bị bắt và thiếu tướng Phạm Xuân Quắc bị khởi tố.

I

... Khi tôi đến thì nhà Nguyễn Văn Hải đang có khách. Ông bố lẫn bà mẹ với vóc dáng nhỏ thó như đang lọt thỏm trong những chiếc ghế tựa. Bà cụ hàng xóm đang nhẩn nha nhai trầu và chuyện chi đó với bà bác vợ của Hải mới ở Hải Phòng lên thăm cháu tối qua. Đoán cái nhìn dò hỏi của khách, bà mẹ Hải nói vợ Hải vừa đưa mẹ cũng dưới quê ngoại Hải Phòng lên tối qua đến chơi chỗ Toà soạn Báo Tuổi Trẻ. Ba ngày đã qua đi từ thời điểm Hải bị bắt nhưng vẻ ngơ ngác lẫn phiền muộn vẫn còn như lẩn quất trên gương mặt mỗi thành viên gia đình này. Ông bố Hải, mới sáu mấy mà gương mặt đã chằng chịt nếp nhăn, giọng rầu rầu cho hay cũng chưa có thông báo chi về việc tiếp tế thăm nuôi... Biết nói hay đưa đẩy thêm những thông tin chi trong mấy ngày đã chật cứng những chuyện buồn khó hiểu lẫn phẫn nộ trên mặt báo cùng dư luận? Câu chuyện lúc đầu còn dè dặt nhưng dần dà đã xôm tụ những năm xa ông bố Hải rời cái làng nghèo Quỳnh Tiến của Huyện Quỳnh Lưu địa đầu xứ Nghệ vào bộ đội. Chuyện ngẫu nhiên gặp mẹ Hải ở Trường Mỏ Địa chất này rồi hai người nên vợ nên chồng cũng do một bàn tay của tổ chức khi ấy đã bố trí sắp xếp. Thế mà tình chồng vợ từ thời điểm tác thành ngẫu nhiên giữa anh bộ đội xứ Nghệ với cô gái mảnh mai quê ở Đức Thọ Hà Tĩnh này bền chặt suốt từ ngày ấy đến bây giờ! Sinh ở Thái Nguyên... Tò mò trích ngang mấy dòng trong lý lịch của Hải thì được người nhà của Hải góp thêm chuyện. 

VÌ SAO TÔI CHỌN THƠ TRẦN VÀNG SAO?

Nguyễn Khắc Phê

(Xung quanh bài thơ “Người đàn ông 43 tuổi nói về mình”(*) )

Lời dẫn: Nhà thơ Trần Vàng Sao đã qua đời chiều 9/5. Báo "Tuổi trẻ" đã có bài của Minh Tự; Báo “Người Lao động” đã nhờ tôi viết bài và đã đăng sáng nay. Dưới đây, NKP đưa lại bài viết từ… 30 năm trước và vừa được in lại trong Tự truyện “Số phận không định trước”, như là một nén hương tiễn bạn lên cõi “vàng sao”…

… Trước hết, xin nói chuyện “bếp núc” trong toà soạn một chút. Vì Tổng biên tập Tô Nhuận Vỹ đi vắng, tôi là người chịu trách nhiệm chính trong việc đưa bài thơ ấy lên báo. (Nên chăng, trong mọi chuyện cần minh bạch như thế, chứ đại từ số nhiều “chúng tôi” rất dễ thành nơi ẩn nấp để trốn trách nhiệm.) Cần nói rõ việc này, vì có bạn cho là nhờ có người thân quen hợp “rơ” trong toà soạn, nên Trần Vàng Sao mới được “lăng-xê” như thế. Thoạt đầu, những trang ấy, Thư ký Toà soạn định bố trí đoạn trích “Trường ca Hoà Bình” của Ngô Kha. Tôi thấy không hợp, vì số 32 kỷ niệm 5 năm “Sông Hương”, tiến tới Đại hội Văn nghệ, cần chọn tác giả có bản sắc gắn với hai sự kiện ấy. Và tôi đề nghị chọn Trần Vàng Sao. Mặc dù tôi không thân anh, chưa ngồi uống với anh một ly cà phê hay một chén rượu nào. Cũng xin nói thật, nếu theo ý riêng, tôi không thật thích kiểu thơ của Trần Vàng Sao. Vậy mà tôi lại chọn thơ anh. Để giải thích cái nghịch lý ấy, xin đưa một việc để so sánh, tuy không khỏi khập khiễng: Tôi không thích ăn ớt và canh mướp đắng, nhưng mời bạn bè một bữa cơm tại Huế, vẫn muốn có hai thức ấy trên bàn.

TRIỂN LÃM TRANH “THI HỨNG III” CỦA TÁC GIẢ TRẦN NHƯƠNG

Cầm Sơn

Ngày 28 tháng 4 năm 2018, tại Nhà Triển lãm Hội Mý Thuật Việt Nam số 16 Ngô Quyền quận Hoàn Kiếm thành phố Hà Nội. Hội Mỹ Thuật Việt Nam phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam và tác giả đã tổ chức Lễ cắt băng Khai mạc Triển lãm Tranh mang tên chủ đề “Thi hứng III” của Nhà thơ, họa sĩ Trần Nhương. Triển lãm sẽ kéo dài đến ngày 12 tháng 5 năm 2018.
Đến dự buổi khai mạc Triển lãm tranh gồm có:
- Họa sĩ Lương Xuân Đoàn – Phó chủ tịch Thường trực Hội Mỹ Thuật Việt Nam.
- Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều – Phó chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, Giám đốc Nhà Xuất bản hội Nhà văn.
- Nhà thơ Trần Đăng Khoa – Phó chủ tịch Thường trực Hội Nhà văn Việt Nam.
- Nhiều họa sĩ trong Thường trực Hội Mỹ Thuật Việt Nam, nhiều nhà văn, nhà thơ, đạo diễn, họa sĩ, quay phim, nhiếp ảnh gia cùng gia đình và bè bạn của nhà thơ, họa sĩ Trần Nhương.
Khoảng thời gian trước lúc Lễ Khai mạc diễn ra, nhiều bạn bè của Nhà thơ, họa sĩ Trần Nhương đã đến tặng hoa, xem tranh và chụp ảnh lưu niệm với tác giả. Người đến dự quá đông, khán phòng kín chật người nên nhiều người sau khi xem tranh đã đi ra đứng phía ngoài trước cửa ra vào ngôi nhà số 16 Ngô Quyền.
Triển lãm lần này có chủ đề là “Thi hứng III” bởi trước đó, tác giả đã cho tổ chức Triển lãm “Thi hứng I” vào năm 1998 và “Thi hứng II” vào năm 2003 cùng ở địa điểm Nhà Triển lãm Hội Mý Thuật Việt Nam số 16 Ngô Quyền Hà Nội.

TRANH TRẦN NHƯƠNG

Họa sĩ Lê Thanh Minh

TNc: Họa sĩ Lê Thanh Minh đến xem tranh của tôi trước khi khai mạc triển lãm vào 28/4 này tại 16 Ngô Quyền, ông viết đôi lời nhận xét. Một họa sĩ có nghề nói về tranh của một người chơi "lấn sân" thật hay, ông có ưu ái tôi chăng nhưng thật xúc động về sự chân thành của ông. Xin giới thiệu cùng bạn đọc.

Hơn 30 năm về trước tôi gặp Trần Nhương ở Matxcova. Anh là nhà thơ. Biết vậy. Cũng bình thường như bao người bạn thơ khác của tôi. Tôi không biết anh viết thơ vào lúc nào. Cho đến lúc này trong tay tôi có duy nhất một tập thơ anh tặng tôi gần 10 năm sau đó. Trần Nhương còn viết văn xuôi. Vì lý do gì đấy cho đến nay tôi chưa cầm trên tay một tập sách nào của anh. Hay hay dở tôi không có ý định bàn ở đây. Điều không bình thường ở Trần Nhương chính là ở tư cách họa sĩ.
Nhà văn vẽ tranh. Điều tưởng như mới mẻ này cũng không làm tôi ngạc nhiên. Nhiều người bạn viết văn khác của tôi cũng vẽ tranh, như Đỗ Chu, Vũ Xuân Hương, Nguyễn Đình Chính, Nguyễn Quang Thiều... Cái làm tôi ngạc nhiên chính là những điều "zích zắc" nằm trong những bức tranh của anh. Cái hiện thực cuộc sống hiện hữu quanh ta được Trần Nhương "miêu tả" thật khác thường. Không phải cái ta nhìn thấy mà là cái trong tâm tưởng. Không phải cái ta đang nhìn hôm nay mà là cái đã từng hiện hữu trong quá khứ. Đây đó trong tranh của anh hiện ra một vài đường cong thẩm mỹ. Nó không hiện thực mà nó là cõi mơ. Giấc mơ của Trần Nhương. Nhìn tranh của anh ta không nghĩ anh từng là người lính. Tranh của anh lả lơi, bỡn cợt người xem. Nó khác với cái ta hình dung về người lính. Tôi không đi tìm lời giải cho sự bỡn cợt đó. Nhưng tôi biết. Nếu không trải qua chiến tranh, đau thương, mất mát ta sẽ không bao giờ biết trân quý những gì đang có.